Strazburg’ta Sýnýrsýz Sözler Derneði ve Respire Aðý

Sýnýrsýz Sözler Derneði’nin hedefi psikiyatri, psikoterapi ve psikanaliz alanýnda “kültürler arasý bir yaklaþým” geliþtirmektir ve kuruluþundan bu yana, þu dialektik sorgudan hareketle kendini bir çalýþmanýn desteklenmesine adamýþtýr : Ayný anda hem bir hastanýn simgeler evrenini oluþturan kültürel ve dilsel özellikleri, hem de hastayý bilinçsiz hasta yapan ayýrýcý özellikleri nasýl göz önünde bulundurmak gerekir ? Ve tabii, belli bir toplumun sýkýntýlarýna yönelik sistemler, kýnama süreçleri haline gelmelerine izin vermeden uygulamaya nasýl konulmalýdýr ?

Araþtýrma, dersler, eðitim ve yerinde eylemler ; derneðin etkinliðini tamamlayan kutuplarý teþkil etmektedir.

Çok Dilli Konsültasyon

Ýlk aþama, 1990 yýlýnda Strazburg Üniversite Hastanelerinin (S.Ü.H.) Psikiyatri Federasyonu Dýþ Konsültasyonlar servisi içerisinde, bölgedeki yabancýlarýn ya da yabancý kökenli nüfuslarýn kendi dillerinde kabul edilmesine yönelik bir “Çok Dilli Konsültasyonun” oluþturulmasýydý. Bu dýþ konsültasyonlar servisini o dönemde bize destek veren profesör Lucien Israël’in yönetiyordu. Ayrýca 70’li yýllardan bu yana mediko-sosyal çevirmenlik alanýnda etkinlik gösteren Alsas Göçmenlere Yönelik Saðlýk Hizmetleri Merkezi’nin Strazburg’taki varlýðýndan da faydalandýk. Eskiden sözlü çevirmenlikle zamanýnda müdahaleler mümkün olduðu ve devlet psikiyatri servislerinde gerçekleþtirildiðinde, bunlar ikinci planda kalýyor ve ana dilde orta veya uzun vadeli takiplerle sonuçlanmýyordu.

Çok Dilli Konsültasyon, ana dilde konuþma hizmetini sistemli hale getirdi ; bunun, hastalarýn tedavilere ve psikoterapik çalýþmaya katýlým seviyesi üzerinde anýnda ve göze çarpan etkileri oldu. Ayrýca hedefimiz, Strazburg’taki psikiyatri okulunda verilen eðitim ve yönlendirmeye uygun olarak, psikanalizin ilkelerince yön verilmiþ bir dinlemenin, terapötik iliþkinin üçüncü unsuru olarak bir sözlü çevirmenin dahil edildiði bu özel sistem içinde dahi mümkün olduðunu göstermekti. Belki Strazburg’un belirli psikanalitik yönlendirmesi, belki bölgenin tarihinin kimlikler üzerinde býraktýðý kendine has izler (ki bunlar, kimlikle ilgili her tür tespit karþýsýnda belli bir kuþku duyulmasýný açýklayabilir), belki de Alsas’ta her zaman varola gelmiþ iki dillilik nedeniyle, etnopsikiyatri tezleri hiçbir zaman için bizim klinik etkinliklerimizi uygulamaya koymamýz için gerekli temeli oluþturamamýþtýr. Bununla birlikte, Birden fazla dilde Konsültasyon ile ayný zamanda kurulan Sýnýrsýz Sözler Derneði yoluyla, önemli bir duyarlýlaþtýrma ve formasyon çalýþmasý saðlandý.

1990’dan itibaren, göçmenlerle yürütülen çalýþmaya dahil olan tüm profesyonellere açýk seminerler düzenlendi, dersler psikiyatri stajyerleri (Týp fakültesi ortaklýðýyla), psikoloji öðrencileri nezdinde ve farklý farklý sosyal hizmetler personeli yetiþtiren okullar ile eðitim enstitülerinde verildi. Psikologlar ve doktorlarýn yaný sýra, sosyal hizmetler çalýþanlarý, göçmen nüfuslarýn tedaviye eriþiminin önünü týkayan; dil engeli, sosyo-ekonomik güvensizlik, statü, yer deðiþikliði ve sürgünün psiþik sonuçlarý, farklý kültürel özellikler gibi engeller konusunda duyarlýlaþtýrýldý . Bölgedeki birçok diðer yapýnýn yaný sýra, göçmen ailelerde psikolojik sýkýntýlarý tespit etmeye elveriþli sosyal hizmetlerle olduðu gibi, sýðýnma talebinde bulunanlarýn kabulü ve barýnmasýndan sorumlu derneklerle kendiliðinden ve çabucak bir ortaklýk kuruldu. Böylelikle resmi olmayan bir þebeke uygulamaya girdi.

10 sene sonra 2000 yýlýnda, mevcut sistemin deðiþtirilmesi gerektiðini gördük. Çok Dilli Konsültasyon git gide “yabancý uzmanlarla” hayat bulan bir “ileri uzmanlýk” alaný olarak algýlanmaya baþladý. Bazýlarý, ki bunlar bazen meslektaþlar oluyordu, hastalarýn bakýmlarýný kendileri üstlenmeyi denemektense bizim sahip olduðumuz iddia edilen uzmanlýðýmýzdan ötürü onlarý bize yönlendirmeye baþlamýþtý. Bu eðilim, bizim hastalar arasýnda ayrýmcýlýk yapýlmasýndan kaçýnmak ve “amme hukukunda” bir bütünleþmeyi kolaylaþtýrmak þeklindeki hedefimizle tamamen ters düþüyordu. Ayrýca konsültasyon ve takip talepleri Konsültasyon’un kapasitesini büyük oranda aþýyordu ve sosyal hizmetler ve diðer ortaklarla daha iyi bir eþgüdüm baþlatýlmasýnýn gerekliliði kesin bir biçimde ortaya çýkýyordu. Tüm bu sebeplerden ötürü, biz daha fazla yapýlandýrýlmýþ, að biçiminde bir iþleyiþi uygulamaya koymaya karar verdik; bu að biçimde iþleyiþ sayesinde Strazburg’taki Çok Dilli Konsültasyonun ötesine geçilerek, bir taraftan bölgenin kamu psikiyatrisi bölümlerinde çalýþan meslektaþlarýn tamamý, bir yandan da yerel ve bölgesel topluluklar bu çalýþmaya dahil edecekti (yani kültürler arasý ve hastane dýþý psikolojik hasta kabulünün sürekliliði saðlanacaktý). Ýþte bu þekilde Respire aðý (RESeau d’accueil Psychologique des familles Immigrées et REfugiées ) doðdu.

Respire aðý

Að içerisinde bir koordinatör psikolog pozisyonu oluþturuldu; koordinatörün görevi, bölgedeki ortaklardan (sosyal hizmetliler, barýnma evi personelleri, derneklerin ücretli veya gönüllü üyeleri, bir hasta veya göçmen aile ile iletiþim kurmakta sýkýntý çeken omnipratisyen ya da uzman hekimler) gelen talepleri merkezde toplamak, sonunda hasta veya ailenin aðýn içinde bulunan ortaklardan birine (terapist, psikiyatr ve psikologlar, sosyal hizmetlerde çalýþanlar, adli týp kurumu, pratisyen hekimler, Saðlýk Hizmetlerine Herkesin Sürekli Eriþimi Merkezi, vs.) uygun bir biçimde yönlendirilmesini saðlayan bir bilanço hazýrlamaktýr. Yine koordinatörün (klinik psikologu ve tecrübeli psikanalist Sayýn Esperanza Mokbel) bir görevi de, zamanýnda teknik destek veya planlý eðitimler verilmesinden alýnabilecek profesyoneller nezdinde görüþ ve tavsiyelerde bulunmak ve hastalarý dinlemektir.

Að halindeki bir sistemin açýkça görülür bir faydasý, sahip olmalarý muhtemel uzmanlýklarýný düþünmeksizin, “amme hukuku” hizmetlerine dayanmaksýzýn ve yeni yapýlar oluþturmaya gerek kalmaksýzýn tüm bölge içerisinde daðýnýk halde bulunan çok sayýdaki tedavi uzmaný meslektaþý sistem içine dahil etmesi. Sunulan tedaviler de miktar bakýmýndan büyük bir geliþme göstermiþtir. O veya bu meslektaþ ya da ekibin isteði ve kendini vermesine göre, bazý yapýlar (mediko-psikolojik merkez, semt polikliniði vb.) git gide kullanýcýlarýn kendileri (göçmenler ve mülteciler ile onlarla ilgilenen profesyoneller) tarafýndan, kendi dillerini konuþabilecekleri ve konsültasyon taleplerinin að koordinatöründen geçmeksizin doðrudan iletildiði yerler olarak tanýnýr oldu. Rakamlara bakýldýðýnda S.Ü.H. Çok Dilli Konsültasyonu istikrarlý bir biçimde yýlda yaklaþýk 2000 konsültasyon gerçekleþtirmeye devam ediyor, bölge içerisindeki diðer psikiyatri bölümlerinde yürütülen sözlü çevirmenli konsültasyonlarýn sayýsý artýyor; 2000 yýlýndan beri Alsas Göçmenlere Yönelik Saðlýk Hizmetleri Merkezi tarafýndan Bas-Rhin akýl saðlýðý kuruluþlarýnda çevirmenlikle geçirilen saatlerin yýllýk yaklaþýk iki katýna çýkmýþ olmasý da bu durumu doðruluyor.

Artýk Bas-Rhin bölgesindeki psikiyatri bölümlerinin tamamý sözlü çevirmenle çalýþmayý benimsemiþ ve zamanla Fransýzca konuþmayan hastalarýn bakýmýný üstlenme alýþkanlýðý edinmiþtir.

Að biçimindeki sistemin iþleyiþinin taþýdýðý iddiaya göre, klinikte yabancý kökenli hastalarla fiili görüþme baþlý baþýna her pratisyeni duyarlýlaþtýracaktýr ve onlarý bu tür uygulamanýn kaçýnýlmaz olarak getireceði sözlü çevirmenle çalýþma, sürgün deneyiminin göz önünde bulundurulmasý, travmatik boyuta dikkat (özellikle sert davranýþ ve iþkence maðduru olup sýðýnma talebinde bulunan kimi kiþiler için), kültürel farklýlýðýn göz önünde bulundurulmasý gibi sayýsýz soruya götürecektir. Merak uyandýrmak ve psikiyatriyle psikanalizdeki antropolojik verilerin dikkate alýnmasý gereðini elle tutulur hale getirmek için görüþmeyi (yani tedavilere ya da konuþma alanlarýna eriþimi) kolaylaþtýrmak, iþte bizim iddiamýz bu. Çoðu zaman olan þey bu ve yeni görüþmelerin onlara uygulama ve derslerinde saðladýklarý zenginliðe þahit olan meslektaþlarýn sayýsý da oldukça çok. Ancak bölümün önemli psikiyatrik hastalýklarla ilgilenme alýþkanlýklarýnýn göçmenler, mülteciler veya sýðýnma talep edenlerden oluþan bu nüfusun kendine has özelliklerine göre çok az adapte edilmiþ ya da çok az duyarlý olduðunun görüldüðü durumlar da olmuyor deðil. Ýþkence sonucunda görülen travmatik komplikasyonlar veya kimi ayýrýcý kültürel özellikler gibi bazý özel durumlar bazen daha belirli bir çerçeve içinde ele alýnmayý gerektirebiliyor. Respire aðýnýn iþleyiþ biçimi içerisinde, çalýþmalar üzerinde bir kontrol eksikliði söz konusudur, bu herkesin isteklendirilmesi çalýþmalarýna güven duyulmasý yararýna yapýlmaktadýr. Ýþte aðý baþarýlý kýlan bu esnekliktir. Fakat durum böyle olunca çalýþmanýn sýnýrlarý ayný zamanda herkesin istek ve bu etkinliðe kendini veriþ sýnýrlarýyla ayný oluyor.

Herkesin iþini karmaþýklaþtýracak, nispeten yeni bir etken ortaya çýktý. 1998 yýlýnda yasaya eklenen, hastalýk gerekçesiyle oturma izni , birçok yabancýnýn gözünde, diðer çareler tükendiðinde, Fransa’da kalmayý denemek için kullanýlacak son çare haline geldi. Bu durum konsültasyon taleplerinde önemli bir sapmayla sonuçlanýyor; bizi yasa dýþý konumundaki yabancýlarýn içinde bulunduðu çýkmazdan doðan psikolojik sýkýntý ile baþlý baþýna kalma izni gerektirebilecek gerçek psikiyatrik hastalýklar arasýnda ince bir ayrým yapmak durumunda býrakýyor. Bu, faydalý ve yasalara uygun ; ancak hiç þüphesiz ki usulden sapmalar için bir fýrsat gibi göründüðü anda devlet güçleri tarafýndan kaldýrýlma tehdidi altýnda olan bir sistemin devamý için þart. Tüm bunlar, özellikle travmatik çizgide olanlar olmak üzere, zaman zaman açýklanmasý zor olan gerçek psikopatolojik sorunlar karþýsýnda ilgili ve açýk kalabilmek amacýyla, araç haline getirilme kuþku ve korkusuna karþý sürekli mücadele etmesi gereken pratisyenlerin iki kat daha fazla çaba sarf etmesini gerektiriyor.

Aðýn iþleyiþini saðlayan araçlar

Çok Dilli Konsültasyon, S.Ü.H. tarafýndan ücretleri ödenen, adanmýþ pratisyenlerin katkýsý sayesinde iþlemektedir. Respire aðý, devlet sübvansiyonlarýndan faydalanan (DRASS’ýn PRAPS kredileri) Sýnýrsýz Sözler Derneði,, saðlýk sigortasý (bölgenin üç CPAM’ý) ve FASILD sayesinde yürümektedir. Bu yardýmlar koordinatör psikolog pozisyonun yarýsýnýn, að içerisindeki iletiþim masraflarýnýn ve hastane dýþýnda kültürler arasý kabul servislerine hayat getiren psikologlarýn verdiði geçici hizmetlerinin finanse edilmesine olanak verir.

Hastanelerde uygulamaya katýlan sözlü çevirmenlerin ücreti, sübvansiyon alan ya da bu hizmetlerden yararlanan hastaneler nezdinde hizmetlerini faturalayan Göçmenlere Yönelik Saðlýk Hizmetleri Merkezi tarafýndan ödenir. Yerel topluluklar (Bas-Rihn ve Strazburg ili Genel Konseyi), mediko-sosyal merkezlerde özellikle bazý servislerin bulunmasýna izin vererek ve bu çerçevede sözlü çevirmenlerin finansmaný ile sisteme git gide daha fazla ancak yine de çekinerek katýlmaktadýr. Hedefimiz, göçmen ya da mültecilerin psikolojik bakýmlarýný hastane dýþýna taþýmak ve artýk bir yabancýyý, sadece kendi ana dilini konuþabildiði tek yer olmasý sebebiyle psikiyatri hastanesine baþvurmaya mecbur býrakmamak için bu tür konuþma yerlerini geliþtirmek.

Sýnýrsýz Sözler’in internet sitesi : http://p-s-f.com

Site birçok metin ve çalýþma sunmaktadýr ve çok kýsa bir süre önce, artýk herkesçe sorulan kültürler arasý klinikle ilgili sorular etrafýnda bilgi alýþveriþinde bulunmaya ilgi duyan meslektaþ ve profesyonellere yönelik olarak farklý dillerdeki sayfalarý tamamlanmýþtýr.

Bu sitede, kuramsal yönlendirmeler bakýmýndan ayrým yapmaksýzýn, özellikle sözlü çevirmenlerle çalýþmanýn ve göçmenlerin kabulü ve bakýmýnýn kolaylaþtýrýlmasý amacýyla, Fransa’da mevcut olan deneyimlerin mümkün olduðunca en kapsamlý sayýmýnýn yapýldýðý bir alan sunmak istiyoruz. Aslýnda uygulanan teknik sistemler ve yönelimler her ne olursa olsun, hepimiz ortak sýkýntýlarla karþýlaþýyoruz; bu sýkýntýlarýn açýða çýkarýlmasý ve “çoklu kültürlü bir toplum içerisinde bakýmlarýn adapte edilmesinin” (Avrupa Konseyi’nin yakýn zamanda yaptýðý bir tanýmlamaya göre) teþkil ettiði temel kamu saðlýðý sorununu göstermek için kamu yetkililerince anlaþýlýr hale getirilmesi faydalý olacaktýr. Birinci sýrada, hastalýklarýn önlenmesine yönelik bir çalýþma yapmaya uygun hastane dýþý yapýlar içinde (sosyal hizmetler, eðitim .. vb.) olduðu gibi hastane içerisinde de sözlü çevirmenliðin finansmaný geliyor.

Bu sayýmýn bir taslaðý tamamlanmak üzere, internette þu sitede yer almaktadýr. : http://p-s-f.com/psf/rubrique.php?id_rubrique=27.

Psikiyatr, Psikanalist Doktor Bertrand PIRET Sýnýrsýz Sözler Derneði Baþkaný